Sau 500 ngày làm việc, các chuyên gia JICA đã trao cho các nhà quản lý môi trường Việt Nam một hệ thống kiến thức đồng bộ về kiểm soát và ngăn ngừa ô nhiễm nước trên lưu vực sông. Đó là những kiến thức rất cụ thể về cách thiết kế hệ thống quan trắc chất lượng nước, cách kiểm kê nguồn nước, phương pháp tiếp cận kiểm soát ô nhiễm, cách xây dựng kế hoạch quản lý môi trường tại khu vực thí điểm và một cẩm nang về  xây dựng kế hoạch quản lý môi trường nước.

Những kiến thức được ứng dụng vào thực tế tại các mô hình thí điểm tại Bắc Kạn, Thái Nguyên, do cán bộ làm công tác bảo vệ môi trường địa phương cùng làm với chuyên gia. Nhờ thế, những người tham gia nhóm nghiên cứu được trang bị kiến thức, kỹ năng thực hiện. Nhất là Thái Nguyên, nơi Chi cục Bảo vệ môi trường thành lập 1 tổ gồm 6 cán bộ có trách nhiệm, giỏi tiếng Anh hợp tác chặt chẽ với các chuyên gia Nhật Bản trong suốt quá trình triển khai nghiên cứu... đã xác định được 6 dự án cụ thể và 9 chương trình hành động thực hiện quản lý môi trường nước sông Cầu trên địa bàn. Bà Trần Thị Minh Hương, Chi cục trưởng Chi cục BVMT cho biết, năm 2010, tỉnh Thái Nguyên sẽ sử dựng tài liệu hướng dẫn thiết kế quan trắc chất lượng nước để rà soát, điều chỉnh, thiết kế mạng lưới quan trắc môi trường toàn tỉnh giai đoạn 2011-2013; sử dụng tài liệu hướng dẫn kiểm kê nguồn ô nhiễm để xác định các cơ sở gây ô nhiễm môi trường và phổ biến các tài liệu đến cán bộ môi trường cấp huyện.

Trung tâm Quan trắc Môi trường không chỉ thực hiện trách nhiệm là bên tham gia nghiên cứu Việt Nam, mà còn thử nghiệm ngay 3 sản phẩm chính của JICA. Bà Nguyễn Thị Nguyệt Ánh, Trưởng phòng Hệ thống quan trắc và Kiểm chuẩn thiết bị của Trung tâm cho biết, từ năm 2006, Trung tâm đã tiến hành quan trắc tổng thể lưu vực sông Cầu. Năm 2009, Trung tâm đã điều chỉnh Chương trình quan trắc tổng thể giai đoạn 2010-2015  với 48 điểm quan trắc thủy văn, hóa lý cơ bản, thủy sinh và 38/48 điểm quan trắc trầm tích đáy. Trung tâm đã bổ sung thêm các điểm quan trắc mới tại Bắc Kạn, Thái Nguyên và Bắc Ninh.

Bước đột phá mới

Không dừng lại ở việc đưa ra 6 kết quả nghiên cứu, các chuyên gia còn mong muốn Chương trình thí điểm hướng tới mục tiêu nước sông Cầu đạt tiêu chuẩn nước sông sạch loại A-2 (QCVN 08:2008) vào năm 2020.

Theo đó, các cơ quan liên đới như Sở TN & MT, Sở Xây dựng, UB Bảo vệ lưu vực sông đều "đồng khởi" thực hiện các biện pháp quản lý chuyên ngành đối với các nguồn xả gây ô nhiễm, giảm thải lượng ô nhiễm, kiểm soát tổng thải lượng ô nhiễm để cải thiện chất lượng nước. Nhiều chuyên gia bày tỏ băn khoăn về việc cần thiết phải giải quyết khung pháp lý, cơ chế chính sách, cơ chế  tài chính cho quá trình kiểm soát, cải thiện nguồn nước lưu vực sông Cầu, nhất là quyền hạn của UB Bảo vệ lưu vực sông chưa nhiều, trách nhiệm quản lý lưu vực sông lại phân tán, cắt khúc ở nhiều Bộ, ngành.

Chia sẻ mối quan tâm này, ông Dương Văn Khanh, Giám đốc Sở TN&MT Thái Nguyên cho rằng, kết quả thực tế là cái đang rất cần. Nếu các tỉnh đều áp dụng các tài liệu này chắc chắn sẽ tạo ra sự đột phá cho việc quản lý lưu vực sông.

 Ông Yoichi Iwai, Trưởng nhóm nghiên cứu JICAcho biết, không thể tìm ra một siêu giải pháp giải quyết các vấn đề về hệ thống quản lý. Dùng biện pháp "nhìn từ dưới lên", trao cho họ năng lực thực hiện nhiệm vụ của chính họ. Đó chính là điều các chuyên gia Nhật Bản và Việt Nam mong mỏi