Chương trình sức khỏe
Chương trình sức khỏe
Trả lời phỏng vấn: Bệnh tâm thần – nguyên nhân và hướng điều trị 
18/06/2015 
 

Chương trình Phát thanh trực tiếp Vấn đề cuối tuần (12/6/2015) của Đài Phát thanh – Truyền hình tỉnh Ninh Thuận về Chủ đề Bệnh Tâm thần - Nguyên nhân và hướng điều trị. Phóng viên thực hiện là Thành Nhân và hai vị khách mời là Bác sỹ Nguyễn Năm – Giám đốc Trung tâm Truyền thông Giáo dục sức khỏe và Bác sỹ Lê Văn Đổng – Phó Giám đốc Trung tâm Phòng chống bệnh xã hội.

Bệnh tâm thần là những bệnh do hoạt động não bộ bị rối loạn gây nên những biến đổi bất thường về lời nói, ý tưởng, hành vi, tác phong, tình cảm.., và đang là một loại bệnh rất phổ biến. Nền công nghiệp càng phát triển, sự tập trung dân cư vào các thành phố càng đông, môi trường càng ô nhiễm, tiếng ồn càng nhiều, cuộc sống càng căng thẳng thì bệnh càng tăng. Bệnh tâm thần thường không gây chết đột ngột nhưng làm giảm sút khả năng lao động, học tập, làm đảo lộn sinh hoạt, gây căng thẳng cho các thành viên trong gia đình và tổn hại cả về kinh tế. Bệnh tâm thần nếu không được chữa trị kịp thời có thể dẫn đến trạng thái tâm thần sa sút, người bệnh trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội. Vì vậy, việc phát hiện sớm và chữa bệnh kịp thời sẽ ngăn chặn được sự tiến triển xấu của bệnh. Nguyên nhân các bệnh tâm thần là một vấn đề phức tạp. Hiện nay, có những bệnh tâm thần nguyên nhân đã rõ ràng, nhưng vẫn còn nguyên nhân một số bệnh tâm thần chưa xác định được. Có bao nhiêu loại bệnh tâm thần, bệnh này có chữa trị hết hoàn toàn không ? Nhằm giúp quý vị và các bạn tìm hiểu về bệnh tâm thần và phương pháp điều trị căn bệnh này để hỗ trợ trong chăm sóc, điều trị người bệnh trong gia đình. Trong chương trình hôm nay, chúng ta sẽ có cuộc trao đổi với chủ đề: "Bệnh tâm thần - Nguyên nhân và hướng điều trị". 

PV: Bác sỹ Năm cho biết thêm về tình hình bệnh tâm thần hiện nay trên cả nước nói chung cũng như ở tỉnh ta nói riêng ? 

BS Năm: Theo nghiên cứu của bác sĩ La Đức Cương, Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1, có khoảng 12 triệu người Việt Nam mắc và có dấu hiệu liên quan đến bệnh tâm thần. Đáng lo ngại là trong 10 loại rối loạn tâm thần thường gặp, các rối loạn về nghiện rượu, nghiện game, rối loạn trầm cảm đang có xu hướng gia tăng, nhất là ở nhóm thanh niên. Theo thạc sĩ Tô Xuân Lân, Bệnh viện Sức khỏe tâm thần Trung ương 2, tỷ lệ rối loạn lo âu, trầm cảm chiếm 3% - 5% dân số và càng ngày càng tăng. Tỉnh Ninh Thuận triển khai thực hiện Chương trình Chăm sóc sức khỏe Cộng đồng từ năm 2003 và theo Sở Y tế đến cuối năm 2014 số bệnh nhân tâm thần hiện đang quản lý 977, điều trị ổn định là  960; Số bệnh nhân động kinh hiện đang quản lý là 1.115 người, điều trị ổng định là 1.110 người, còn các dạng Tâm thần khác thì chưa được thống kê, nghiên cứu

Nói đến bệnh tâm thần, đại đa số nghĩ đó là những người "chập cheng, dở hơi, điên". Số điều trị tại các bệnh viện chủ yếu là những người bị tâm thần phân liệt hoặc trầm cảm thể nặng, chiếm không quá 10% tổng số bệnh nhân tâm thần nói chung. Tuy nhiên, thực tế có rất nhiều người mắc nhưng chỉ biểu hiện ở dạng trầm cảm thể nhẹ, stress hay rối loạn cảm xúc. Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo phát triển cộng đồng đã tiến hành một khảo sát với 1.000 trẻ 8 tuổi ở 31 xã thuộc 5 tỉnh, thành Lào Cai, Hưng Yên, Đà Nẵng, Phú Yên, Bến Tre, từ năm 2001 đến 2005. Kết quả cho thấy, cứ 10 trẻ thì có 2 em bị rối nhiễu tâm trí. Một khảo sát khác cũng của Trung tâm này trong năm 2008 với nhóm phụ nữ mang thai 3 tháng cuối hoặc mới sinh con trong vòng 2 tháng tại Hà Nội và Hà Nam cho thấy, tỷ lệ chị em bị rối nhiễu tâm trí tương ứng với mỗi tỉnh là 22% và 33%. Kết quả điều tra quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam năm 2008 mới được công bố cho thấy, trong số hơn 10.000 thanh thiếu niên có hơn 73% người từng có cảm giác buồn chán, hơn 4% từng nghĩ đến chuyện tự tử. Thế nhưng, số người được chẩn đoán hoặc tự biết mình có bệnh tâm thần chỉ chiếm dưới 20%. Kiến thức về bệnh tâm thần trong cộng đồng còn rất thấp, ngay cả CBYT cũng chưa quan tâm nhiều về vấn đề này. Vì không biết mình có bệnh nên nhiều người không được chăm sóc đầy đủ để tránh bệnh diễn biến xấu hơn. Theo thông tin trên báo đài có nơi còn quan niệm bệnh tâm thần do tà ma nên cúng bái, có nơi bệnh nhân bị xích chân giửa sân nhà hàng chục năm trời mà y tế cơ sở không biết, thật là việc quá thương tâm.

PV: Thưa bác sỹ Năm có thể cho biết những nguyên nhân chính gây nên bệnh tâm thần và có bao nhiêu loại tâm thần  ?

Bs Năm: có 4 nhóm nguyên nhân chính gây bệnh tâm thần:

1. Nguyên nhân thực thể:

- Nhiễm trùng thần kinh: viêm não, viêm màng não, Giang mai thần kinh

- Nhiễm độc thần kinh: nhiễm độc rượu, nhiễm độc thuốc ngủ, nhiễm độc thực phẩm, nhiễm độc hóa chất trong công nghiệp, nông nghiệp, nhiễm chất độc màu da cam…

- Chấn thương sọ não, u não, teo não.

- Các bệnh mạch máu (xơ vữa động  mạch máu não)

- Các bệnh toàn thân ảnh hưởng đến hoạt động não: bệnh nội khoa, bệnh nội tiết, các bệnh chuyển hóa và thiếu vitamin

2. Nguyên nhân tâm lý:

- Bệnh loạn tâm thần rối loạn phản ứng

- Bệnh loạn thần kinh: suy nhược thần kinh, loạn thần Hysterie, suy nhược tâm thần, loạn thần kinh ám ảnh

3. Cấu tạo thể chất bất thường: các trạng thái chậm phát triển tâm thần, Nhân cách bệnh.

4. Các bệnh tâm  thần nội sinh: Bệnh tâm thần phân liệt, bệnh loạn tâm thần cảm xúc

Hiện nay Chương trình Bảo vệ sức khỏe tâm thần cộng đồng tập trung vào các loại bệnh là Tâm thần phân liệt, Động kinh và trầm cảm là chính. Ngoài ra xã hội còn đang rất quan tâm những hình thức loạn thân khác như: loạn thần do rượu, loạn thần do nghiên game, loạn thần nghiện Ma túy đá, loạn thần stress, loạn thần do áp lực công việc.

PV: Thưa bác sỹ Lê Văn Đổng, triệu chứng cũng như biểu hiện của bệnh tâm thần như thế nào ?

BS Đổng: Triệu chứng sớm của bệnh Tâm thần là: Rối loạn giấc ngủ (thường là mất ngủ kéo dài hoặc ngủ quá nhiều), thay đổi tính tình và thay đổi hành vi. Nếu không phát hiện và được điều trị sớm thì bệnh sẽ diễn tiến nặng, tùy theo từng loại bệnh mà có những triệu chứng đặc thù riêng.

PV: Thưa bác sỹ Đổng, thường thì người bị tâm thần không nghĩ mình bị bệnh mà nghĩ người khác bị bệnh, vậy làm thế nào để nhận ra mình bị bệnh tâm thần ?

BS. Đổng: Ngay cả việc không nhận mình bị rối nhiễu tâm thần đã là một trong những triệu chứng của bệnh Tâm thần, người bệnh tâm thần luôn có triệu chứng phủ định bệnh, họ không bao giờ chịu mình bị bệnh đó là nhận thức sai lầm của người bệnh, kết hợp với những triệu chứng nêu trên (mất ngủ, thay đổi tính tình, thay đổi hành vi) là có thể nghi mắc bệnh Tâm thần. Tuy nhiên để chẩn đoán là bệnh Tâm thần cần phải được thăm khám ở cơ sở chuyên khoa Tâm thần vì một số trường hợp bệnh tâm thần có liên quan đến pháp y, pháp lý, thậm chí liên quan đến vấn đề hình sự.

PV:  Thưa bác sỹ Năm, bệnh tâm thần có lây không ? Trong gia đình nếu một người bị tâm thần, thì có nguy cơ lây qua các thành viên khác trong gia đình không ?

Bs Năm trả lời: Bệnh tâm thần được xếp vào nhóm bệnh không lây nhiễm nên không lo sợ bị lây bệnh khi chăm sóc người bệnh tâm thần. Cần nói rõ việc này để người thân không hất hủi, bỏ rơi, bỏ liều người bệnh mà nên cố gắng chăm sóc tốt, dinh dưỡng đầy đủ, giúp vệ sinh thân thể, chạy chữa tận tình đem lại hiệu quả trong điều trị.

PV: Nhiều người không biết là bệnh tâm thần có tính di truyền hay không, bác sỹ Năm có thể cho biết thêm ?

Bs Năm;: Theo BS. Trần Đình Xiêm, nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Tâm thần, Trường Đại học Y – Dược tp Hồ Chí Minh thì  Nhân tố di truyền được xếp vào nhân tố thuận lợi cho bệnh tâm thần phát sinh vì trong gia đình có nhiều con mà có khi chỉ có một người mắc, thậm chí cả hai vợ chồng mắc bệnh tâm thần nhưng đẻ con ra vẫn bình thường, nhưng có khi nhân tố di truyền không tác dụng ở đời con  nhưng lại tác dụng  ở những thế hệ sau.

 Bạn nghe đài: Bệnh tâm thần và phương pháp chăm sóc ?   

BS. Đổng: Theo quan niệm xưa, người mắc bệnh Tâm thần cần phải đưa đến nơi điều trị tập trung để tránh nguy hiểm cho bệnh nhân, gia đình và xã hội. Ngày nay Y học chủ trương nên điều trị bệnh nhân tại gia đình, ở đây yếu tố tình cảm huyết thống, tâm lý ổn định vì được ở ngay trong nhà mình, sự chăm sóc tận tụy, chu đáo sẽ tạo ra nhiều điều kiện thuận lợi cho người bệnh Tâm thần khỏi bệnh hoặc ổn định lâu dài. Chỉ phải đưa đi bệnh viện trong những trường hợp nguy cấp hoặc bệnh nhân có những hành vi nguy hiểm. Tùy loại bệnh lý thầy thuốc sẽ  có chỉ định chăm sóc bệnh nhân cụ thể. Săn sóc chung là chú ý 04 điều: Dinh dưỡng đầy đủ; Vệ sinh cá nhân sạch sẽ; uống thuốc đủ liều, đúng giờ và giám sát những hành vi nguy hiểm (cho bệnh nhân hoặc người chung quanh) của bệnh nhân.

 Bạn nghe đài: Muốn biết cách phòng ngừa bệnh tâm thần …

Bs Năm: Loại trừ những nguyên nhân thực thể và những nguyên nhân chưa được biết, để tránh rối nhiễu tâm thần, đề nghị:

- Có nếp sống lành mạnh, tuyệt đối không nên nghiện bất cứ một loại gì vì nghiện cũng gần giống như một dạng tâm thần;

- Sống có mục đích, có lý tưởng, có trách nhiệm với bản thân, với gia đình và với cộng đồng, xã hội, trách nhiệm là rào cản ngăn không cho tâm lý đi quá đà.

- Làm việc có kế hoạch, ngăn nắp và mục tiêu không nên vượt quá sức mình để tránh hụt hẩng.

- Dinh dưỡng đầy đủ, tập luyện thể dục thể thao đều, sống hòa đồng, đoàn kết, tôn trọng mọi người.

- Khi thấy có cảm giác buồn chán vô cớ, những suy nghĩ khác thường, nguy hiểm, khi gặp khó khăn…  nên cởi mở với người thân hoặc đi khám sức khỏe tâm thần để được tư vấn.

Bạn nghe đài: Khi mắc bệnh tâm thần có chữa khỏi hoàn toàn không …?

BS Đổng: Theo Bảng phân loại bệnh tật Quốc tế  (ICD-10) trong đó các bệnh tâm thần có trên 300 mã số bệnh, có loại chữa khỏi hoàn toàn, có loại chữa thuyên giảm một phần, có loại phải điều trị suốt đời để ổn định, có loại chỉ chữa triệu chứng để làm chậm lại tiến triển xấu của bệnh.

Bạn nghe đài: Khi bệnh tâm thần có nên ở chung trong gia đình không ?

BS. Đổng: Nên ở chung với gia đình vì nơi đây là môi trường bệnh nhân được chăm sóc tốt nhất về vật chất, thể chất và tâm lý, có nhiều cơ may khỏi bệnh và tránh được những rủi  ro có  thể xảy ra với những kẻ không nhà và có rối loạn tâm thần. Chỉ phải đưa đi bệnh viện trong những trường hợp nguy cấp hoặc bệnh nhân có những hành vi nguy hiểm. Gia đình nên đón bệnh nhân trở về sống chung khi điều trị ổn định. Thực tế trên báo, đài thường đưa tin, có nhiều trường hợp người nhà đưa bệnh nhân nhập viện xong là giao luôn cho bệnh viện, không bao giờ quay lại lần nào.

PV: Thưa bác sỹ Năm, bác sỹ có thể phân tích sâu hơn về bệnh tâm thần và cho biết cách xử trí khi có người bị bệnh hoặc chỉ nghi bị bệnh tâm thần trong gia đình ?

BS. Năm: phân tích sâu hơn về bệnh tâm thần thì thật sự rất khó vì thời gian có hạn. Quan trọng sống trong gia đình là nên quan tâm săn sóc nhau, nếu thấy người nhà có 01 trong 3 triệu chứng: rối loạn giấc ngủ, thay đổi tính tình, thay đổi hành vi thì nên động viện và đưa người nhà đi khám và tư vấn để phát hiện bệnh sớm (nếu có) và điều trị sớm.Tùy theo loại bệnh mà việc chăm sóc sẽ thực hiện theo hướng dẫn của thầy thuốc chuyên khoa tâm thần. Về mặt chăm sóc chung thì nên Dinh dưỡng đầy đủ (có thể có khó khăn vì nhiều bệnh nhân không chịu ăn); Vệ sinh thân thể bệnh nhân sạch sẽ (cũng khó khăn vì có bệnh nhân không chịu vệ sinh); Gần gủi, an ủi, động viên để ổn định tâm lý; Tạo không gian yên tĩnh để bệnh nhân nghỉ ngơi; Loại bỏ  những công việc, những hoàn cảnh có thể kích thích người bệnh; Loại bỏ vật nguy hiểm quanh bệnh nhân; Có người giám sát thường xuyên phòng ngừa rủi ro; Đưa bệnh nhân tái khám theo định kỳ dù bệnh nhân “rất ổn định”. Nếu có điều kiện và tình trạng bệnh nhân ổn định có thể đưa đi du lịch, đến những nơi thờ tự, tâm linh cũng góp phần làm tịnh tâm người bệnh.

PV: Thưa bác sỹ Đổng ở tỉnh ta, theo thống kê có bao nhiêu trường hợp bị bệnh tâm thần và những trường hợp này chữa trị như thế nào? Phác đồ điều trị căn bệnh này ở Trung tâm phòng chống bệnh xã hội có giống như ở TP HCM không và hiện nay có gì mới ?

Bác sỹ Đổng: Tính đến tháng 5/2015, số bệnh nhân tâm thần hiện đang quản lý 988, điều trị ổn định là  967; Số bệnh nhân động kinh hiện đang quản lý là 1.159 người, điều trị ổn định là 1.151 người, còn các dạng Tâm thần khác thì chưa được thống kê, nghiên cứu. Chương trình Chăm sóc Bảo vệ sức khỏe tâm thần cộng đồng và trẻ em đưa 02 loại bệnh là bệnh Tâm thần phân liệt và Động kinh  vào Chương trình, những bệnh nhân này được cấp thuốc  điều trị bệnh miễn phí, ngoài ra 04 năm lại đây Bảo hiểm y tế đã chấp nhận chi trả thuốc điều trị bệnh Tâm thần nên mặt hàng thuốc điều trị bệnh Tâm thần ở Trung tâm đa dạng, nhiều loại thuốc mới, hiệu quả cao. Hiện nay tại khoa Tâm thần  hàng ngày khám chữa bệnh khoảng 100 lượt người. Phác đồ điều trị  bệnh Tâm thần là thống nhất do Bộ Y tế  ban hành nên điều trị ở tỉnh ta, tỉnh khác  hoặc thành phố Hồ Chí Minh đều như nhau, có khác là ở các bệnh viện chuyên khoa Tâm thần tuyến cao hơn do phân loại bệnh viện (hạng 3, hạng 2, hạng 1), thì có những qui định về mặt hàng thuốc được dùng và các kỹ thuật cao được áp dụng như choáng điện có gây mê hoặc được trang thiết bị hiện đại hơn để phục vụ cho chẩn đoán và điều trị những trường hợp bệnh nặng và khó, hiếm gặp; Bệnh nhân đang điều trị ở Trung tâm Phòng chống Bệnh xã hội Ninh Thuận, nếu có trường hợp vượt quá khả năng Trung tâm sẽ chuyển viện. Những trường hợp mới phát hiện bệnh ban đầu không cần thiết phải đưa bệnh nhân Tâm thần đi xa vừa bất tiện lại vừa tốn kém

PV: Xin cám ơn BS Năm và BS Đổng đã tham gia Chương trình./.

 
Liên kết website