Bệnh viện Đa Khoa Ninh Thuận
Bệnh viện Đa Khoa Ninh Thuận
BỆNH DO VIRUS CÚM GIA CẦM 
26/07/2013 
 

    1. Virus cúm type A và các subtype:

    Có ba type virus cúm: A, B và C. Ở người virus cúm A và B gây dịch bệnh theo mùa.

    Loài thủy cầm hoang dã là ký chủ tự nhiên của virus cúm type A – cụ thể vịt, ngỗng, thiên nga, mòng biển, chim sống ven bờ và hải yến. Virus cúm type A có thể nhiễm cho người, chim, heo, ngựa, chó, động vật có vú sống dưới nước và động vật khác.

    Virus cúm type A chia thành các subtype dựa vào hai protein bề mặt là hemagglutinin (HA) và neuraminidase (NA). Ví dụ, “virus H7N2” là một subtype virus cúm A có một HA 7 protein và một NA 2 protein. Tương tự một virus “H5N1” có một HA 5 protein và một NA 1 protein. Có 17 subtype HA và 10 subtype NA. Nhiều kiểu phối hợp HA và NA có thể xảy ra. Tất cả subtype virus cúm A có thể nhiễm cho loài chim, ngoài trừ subtype H17N10 chỉ được tìm thấy ở loài dơi. Chỉ có hai subtype virus cúm A (H1N1 và H3N2) là hiện đang lưu hành ở người. Vài subtype được tìm thấy ở những loài động vật bị nhiễm khác, ví dụ H7N7 và H3N8 gây bệnh cho ngựa và H3N8 gây bệnh cho chó.

    Virus cúm gia cầm A được phân thành hai hạng (khả năng gây bệnh thấp và khả năng gây bệnh cao) - ám chỉ khả năng gây bệnh nặng của chúng, dựa vào đặc điểm phân tử của virus và tỷ lệ tử vong ở chim trong điều kiện thí nghiệm. Gia cầm nhiễm virus cúm A độc lực thấp (Low pathogenic avian influenza A - LPAI-) có thể không mắc bệnh hoặc bệnh nhẹ (như xù lông và giảm đẻ trứng). Gia cầm nhiễm virus cúm A độc lực cao (Highly pathogenic avian influenza A -HPAI-) có thể bệnh nặng tỷ lệ tử vong cao. Cả hai loại virus HPAI và LPAI có thể lây lan nhanh trong đàn gia cầm. Nhiễm virus HPAI có thể gây bệnh làm ảnh hưởng nhiều cơ quan nội tạng với tỷ lệ tử vong lên tới 90 - 100% ở gà trong vòng 48 giờ. Tuy nhiên, vịt có thể bị nhiễm mà không có bất kỳ dấu hiệu nào của bệnh.

     Có sự khác biệt về gene và kháng nguyên giữa các subtype virus cúm A chỉ điển hình gây bệnh cho chim và các subtype khác gây bệnh cho cả chim và người.

    Có ba subtype nổi bật của virus cúm gia cầm A được biết nhiễm cho cả chim và người là:

    + Cúm A H5

Chín subtype tiềm tàng của các virus H5 được biết là (H5N1, H5N2, H5N3, H5N4, H5N5, H5N6, H5N7, H5N8 và H5N9). Hầu hết virus H5 ở chim hoang dã và gia cầm trên thế giới đều là virus LPAI. Virus H5 thỉnh thoảng nhiễm ở người như virus H5N1 độc lực cao hiện đang lưu hành trong gia cầm ở Châu Á và Trung Đông đã được báo cáo trong 15 quốc gia, thường gây viêm phổi nặng với tỷ lệ tử vong toàn cầu xấp xỉ 60%.

    + Cúm A H7

    Chín subtype tiềm tàng của các virus H7 được biết là (H7N1, H7N2, H7N3, H7N4, H7N5, H7N6, H7N7, H7N8 và H7N9). Hầu hết virus H7 ở chim hoang dã và gia cầm trên thế giới đều là virus LPAI. Nhiễm virus H7 ở người là không thường xuyên, nhưng đã được ghi nhận ở những người tiếp xúc trực tiếp với chim nhiễm bệnh, đặc biệt trong vụ dịch virus H7 bùng phát ở gia súc. Bệnh ở người gồm viêm kết mạc và/hoặc các triệu chứng hô hấp trên.

    Ở người, nhiễm virus LPAI (H7N2, H7N3, H7N7) gây bệnh nhẹ tới trung bình. Nhiễm virus HPAI (H7N3, H7N7) gây bệnh từ nhẹ tới nặng và bệnh chết người.

Vào ngày 1 tháng 4/2013, những ca nhiễm virus cúm gia cầm H7N9 ở người đầu tiên được báo cáo. Những ca bệnh này đều liên quan với bệnh hô hấp nặng và tử vong.

    + Cúm A H9:

    Chín subtype tiềm tàng của các virus H9 được biết là (H9N1, H9N2, H9N3, H9N4, H9N5, H9N6, H9N7, H9N8 và H9N9). Tất cả virus H9 ở chim hoang dã và gia cầm trên thế giới đều là virus LPAI. Virus H9N2 được phát hiện ở loài chim ở Châu Á, Châu Âu, Trung Đông, và Châu Phi. Hiếm hoi, nhiễm virus H9N2 ở người được báo cáo đều gây bệnh nhẹ ở đường hô hấp trên.

    2. Bệnh cúm A H7N9 mới:

    Nhiễm ở người với những chủng khác của virus cúm H7 (H7N2, H7N3, H7N7) đã được báo cáo ở Hà Lan, Ý, Canada, Hoa Kỳ, Mexico và Vương quốc Anh. Phần lớn đều liên quan với dịch gia cầm bùng phát. Nhiễm trùng chủ yếu gây viêm kết mạc và triệu chứng nhẹ ở đường hô hấp trên, ngoại trừ một ca tử vong ở Hà Lan.

    Những báo cáo gần đây từ Trung Quốc là những ca nhiễm virus H7N9 ở người đầu tiên. Ca bệnh đầu tiên được phát hiện vào ngày 27/2/2013, đến 31/3/2013 Trung Quốc báo cáo cho WHO về 3 ca bệnh cúm A/H7N9 đầu tiên trên người sau khi có 2 ca tử vong. Ngày 01/4/2013 WHO thông báo về dịch bệnh cúm mới.

    Lúc đầu bệnh bùng phát ở bốn tỉnh miền đông Trung Quốc, sau lan ra 39 thành phố của 10 tỉnh thành, và ngày 25/4/2013 một người Đài Loan từ Trung Quốc về bị bệnh được xác định do H7N9.

    2.1. Sau khi kết thúc vụ dịch, ngày 7 tháng 6 năm 2013, WHO đánh giá như sau:

    + Các ca bệnh H7N9:                                                        

    Có 132 ca bệnh xác định nhiễm cúm AH7N9 được báo cáo tới WHO, 131 ở Trung Quốc và 1 ca ở Đài Loan. Đa số ở tuổi trung niên hoặc người già. 37 ca tử vong và hầu hết đều trong tình trạng nặng (tỷ lệ tử vong 20%). Tại Trung Quốc những ca bệnh ở các tỉnh: An Huy, Phúc Kiến, Hà Nam, Hồ Nam, Giang Tô, Giang Tây, Sơn Đông, Chiết Giang, Bắc Kinh và Thượng Hải.

    + So sánh với cúm gia cầm khác:

    Đây là lần đầu tiên virus cúm gia cầm H7N9 gây bệnh ở người được phát hiện. Vài subtype A(H7) gây bệnh cho người đã xảy ra trước đây thường nhẹ và viêm kết mạc, trừ một trường hợp tử vong.

     Trong những đợt dịch do cúm H5N1 và cúm A(H7), gia cầm nhiễm bệnh trầm trọng trước là một dấu hiệu báo động cho nhiễm bệnh ở người. Còn virus H7N9 không gây dịch bệnh rõ ràng ở gia cầm vì thế thật khó để xác định khi một người tiếp xúc với gia cầm bị nhiễm H7N9.

    + Nguồn nhiễm cho người:

    Nhiễm virus cho người có liên quan tới phơi nhiễm với gia cầm sống hoặc môi trường bị nhiễm bệnh. Tuy nhiên vẫn còn nhiều vấn đề chưa được biết về virus này, bao gồm: nguồn bệnh ở động vật - mà ở đó virus đang lưu hành, những phơi nhiễm (tiếp xúc) chính và đường lây truyền, phạm vi lây lan của virus giữa người - người và giữa động vật với nhau, nên cần phải tiếp tục giám sát.

     Nhiễm bệnh ở người có liên quan tới tiếp xúc với gia cầm sống hoặc môi trường nhiễm bệnh vì những lý do sau:

    - Virus ở người giống với virus tìm thấy ở loài chim và môi trường, đa số từ các chợ bán gia cầm.

    - Hầu hềt ca bệnh (xấp xỉ 3 trong 4 bệnh nhân) có bệnh sử tiếp xúc với loài chim, phần lớn là gà.

    - Virus được tìm thấy ở gia cầm tại những chợ động vật sống, nơi bán gia cầm.

    - Số ca bệnh mới mắc giảm sau khi đóng cửa chợ gia cầm sống.

    - Sự tồn tại của các nguồn virus khác như chim nuôi hay chim hoang dã và những loài có vú không còn được phát hiện.

    + Bằng chứng lây truyền từ người sang người:

    Mặc dù có 4 chùm ca bệnh nhỏ ở người được báo cáo, nhưng bằng chứng không hỗ trợ cho sự lan truyền giữa người – người.

    - Theo dõi và xét nghiệm người tiếp xúc với các ca bệnh xác định (>2.000 người) chỉ phát hiện vài ca bị nhiễm.

    - Xét nghiệm hơn 20.000 người có bệnh giống cúm chỉ xác định sáu ca bị nhiễm H7N9. Điều này gợi ý rằng những ca nhiễm H7N9 ít hơn và không xảy ra với số lượng lớn.

    + Đặc tính của virus:

    - Virus chứa các gene có nguồn gốc của nhiều loài chim.

    - Phân tích gene cho thấy virus H7N9 có nhiều khả năng gây nhiễm cho loài có vú bao gồm con người hơn các virus gia cầm khác. Hơn nữa, thử nghiệm trong phòng thí nghiệm, những con chồn sương (ferret) đã bị nhiễm, thải ra virus và lây nhiễm qua tiếp xúc trực tiếp.

    - Những chuỗi khác biệt trong các gene phân lập gợi ý rằng virus H7N9 được truyền từ động vật sang người nhiều hơn một lần.

    - Những virus này còn nhạy với các chất ức chế neuraminidase như oseltamivir và zanamivir, nhưng kháng với amantadine và rimantadine. Một nghiên cứu nhỏ cho thấy virus có thể trở nên kháng thuốc trong khi điều trị.

    - Các mẫu phân lập được có một cấu trúc haemagglutinin liên quan với độc lực thấp ở loài chim. Điều này đã được xác nhận trong các nghiện cứu labo.

    2.2. Lâm sàng:

    Bệnh cảnh lâm sàng ở những bệnh nhân là bệnh lý hô hấp gây viêm phổi nặng. Các triệu chứng ban đầu như sốt, ho, rồi nhanh chóng dẫn tới khó thở. Người bệnh cần được chăm sóc tăng cường và thông khí cơ học. Các bác sĩ Trung Quốc chia sẻ ca bệnh nhiễm cúm A/H7N9 diễn biến rất nhanh giống H5N1 với tổn thương phổi rất nặng, vừa có dấu hiệu hội chứng cúm bệnh nhân đã có hiện tượng khó thở. Bệnh án của bệnh nhân cũng thể hiện bệnh nhân bị tổn thương phổi nhanh, tim và thận ít tổn thương, có tiêu cơ và tăng men gan.

    Trong một báo cáo trên tờ New England Journal of Medicine, các chuyên gia Trung Quốc cho rằng virus H7N9 đang gây ra chứng nhiễm trùng hô hấp, nhiễm trùng huyết và gây tổn thương não một cách nghiêm trọng bất thường và dường như đang muốn kháng thuốc điều trị. Họ cũng tin rằng loại virus này tiềm ẩn khả năng gây ra đại dịch. 

    Hiện chưa có vaccine phòng bệnh cúm A/H7N9.

                                                           BS. Lưu Ngọc Tuấn 
                                                              (Bệnh viện tỉnh)

 
Liên kết website