Khái niệm chung về phần mềm nguồn mở: Là những phần mềm được viết và cung cấp một cách tự do dưới dạng file thực thi (executable hoặc binary files) và mã nguồn (source code), không chỉ miễn phí về giá mua mà còn miễn phí về bản quyền. Quyền lợi khi sử dụng phần mềm mã nguồn mở (Open Source Software) chính là quyền tự do sử dụng sản phẩm, quyền tự do nghiên cứu cấu trúc, mã nguồn và cải tiến chương trình theo giấy phép GPL (General Public License), quyền tự do phát hành phiên bản cải tiến, phân phối lại cho nhiều người với mục đích vì cộng đồng. Khái quát các lợi ích phần mềm nguồn mở:
+ Được miễn phí bản quyền phần mềm, miễn phí phiên bản nâng cấp trong toàn bộ vòng đời sử dụng sản phẩm giúp giảm đáng kể chi phí so với phần mềm nguồn đóng với tính năng tương tự.
+ Các định dạng file không hoàn toàn bị kiểm soát, giảm tối đa sự phụ thuộc vào một vài nhà cung cấp phần mềm.
+ Cộng đồng hỗ trợ lớn giúp việc cập nhật những lỗ hổng một cách nhanh chóng mà không phụ thuộc vào một công ty bất kỳ.
Dịch vụ hỗ trợ người dùng như: tập huấn, nâng cấp, tư vấn... cũng giúp nhà cung cấp phần mềm có hướng đi mới đối với mã nguồn mở.
Với lợi ích trên sản phẩm mã nguồn mở là lựa chọn tốt nhất cho những nước đang phát triển nhằm làm giảm chi phí đầu tư ứng dụng công nghệ thông tin và hạn chế tình trạng vi phạm bản quyền. Bước đầu các cơ quan nhà nước và trường học tại Việt Nam đã và đang áp dụng phần mềm mã nguồn mở trong công việc hằng ngày.
Sau đây là một số loại phần mềm thường gặp trên thị trường:
+ Commercial Software (phần mềm thương mại): là phần mềm thuộc bản quyền của tác giả hoặc nhà sản xuất, chỉ được cung cấp dưới dạng file thực thi (executable hoặc binary files), được sản xuất để phục vụ mục đích thưong mại, người dùng phải mua và không có quyền phân phối lại. Những phiên bản giới hạn của các phần mềm thương mại (Limited Trial Software) được cung cấp miễn phí nhằm mục đích thử nghiệm, giới thiệu, quảng cáo sản phẩm và kích thích người dùng quyết định mua, thông thường những sản phẩm này không chỉ giới hạn về tính năng mà còn giới hạn về thời gian sử dụng. Những sản phẩm Microsoft là đại diện cho dòng sản phẩm phần mềm thương mại.
+ Freeware (phần mềm miễn phí) là phần mềm được sử dụng miễn phí hoặc trả một khoản phí tùy chọn: FireFox, 7-Zip thuộc nhóm này.
+ Open Soure software (Phần mềm mã nguồn mở) theo giấy phép GPL: Ví dụ phần mềm Ubuntu là sản phẩm thuộc dòng trên.
Phùng Đại Toàn