Xây dựng chỉ dẫn địa lý – cơ hội phục hồi và phát triển cây nho Ninh Thuận 
04/08/2010 
Logo nho Ninh Thuận, một trong những sản phẩm của dự án

Từ nhiều thập kỷ qua, cây nho đã gắn bó với cuộc sống của người dân vùng đất thừa nắng và gió như Ninh Thuận. Cây nho du nhập vào Việt Nam và được trồng chủ yếu tại Ninh Thuận do đây là vùng có đặc điểm khí hậu, điều kiện nhổ nhưỡng rất đặc thù, phù hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của chúng. Cây nho đã nhanh chóng xác lập được chỗ đứng trong cơ cấu cây trồng của tỉnh.

Cây nho cần một mùa khô đủ dài để tích lũy chất đường, tạo quả, cần lượng mưa rất thấp để quả không bị nứt, bị bệnh, bị rụng, đồng thời cũng cần độ ẩm không khí thấp để trái ngọt, vị ngon, … thì Ninh Thuận, vùng khô hạn nhất nước, có đủ đầy những yếu tố đó. Vì vậy, cây nho đã trở thành cây trồng chủ lực trong chiến lược phát triển kinh tế nông nghiệp của tỉnh. Mặc dù, diện tích nho chỉ chiếm gần 5% tổng diện tích gieo trồng toàn tỉnh nhưng lại tạo ra khoảng 20% giá trị sản xuất nông nghiệp trong nhiều năm trước đây.

Mặc dù có nhiều điều kiện thuận lợi nhưng cây nho tại Ninh Thuận vẫn “ba chìm bảy nổi” trong hơn một thập kỷ qua. Từ năm 1997 trở lại đây, diện tích và sản lượng nho ngày càng giảm, từ 2.254 ha năm 1997 giảm xuống còn 1.809 ha năm 2000 và chỉ còn khoảng trên dưới 1.000 ha năm 2009. Một số hộ phá bỏ nho và chuyển sang trồng các loại cây nông nghiệp khác.

Tại sao lại có thực trạng như vậy? Ông Đặng Ngọc Quang, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông – Khuyến ngư tỉnh Ninh Thuận cho biết "Tất cả các yếu tố khác chúng ta đều có thể kiểm soát được nhưng vấn đề sâu bệnh của cây nho thì cho đến thời điểm này chúng ta vẫn chưa kiểm soát một cách hiệu quả". Những người trồng nho cũng khẳng định rằng khi quả nho chuẩn bị thu hoạch thì sâu bệnh (bọ trĩ, thán thư,..) lại tấn công đồng loạt làm thối quả, rụng quả làm cho nhiều vườn nho gần như mất trắng. Theo TS. Phan Quốc Anh – Giám đốc Sở KH&CN Ninh Thuận thì nguyên nhân của việc không thể kiểm soát được sâu bệnh hại nho là do vấn đề quy hoạch vùng trồng nho và phương pháp kỹ thuật canh tác. Người dân trồng nho mang tính tự phát, manh mún, thiếu đồng bộ. Đa số các sản phẩm nho nông dân sản xuất bán ra thường với giá thấp, bị tư thương ép giá, giá cả bấp bênh và nông dân chịu nhiều rủi ro khi có sự biến động của thị trường.

Tuy nhiên, với quyết tâm vực lại nghề trồng nho, đưa cây nho về đúng với vị trí hoàng kim của nó, lãnh đạo UBND tỉnh Ninh Thuận đã có quyết định phê duyệt dự án quy hoạch phát triển nho tỉnh Ninh Thuận giai đoạn 2002 – 2010. Trong đó nêu rõ “Thực hiện nhanh chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại hóa nhằm nâng cao giá trị sử dụng đất và hiệu quả kinh tế của nông dân, đưa cây nho vào cơ cấu cây trồng nông nghiệp một cách ổn định, phát triển nho đến năm 2010 là 3,200 ha trong đó có 1,000 ha giống nho mới, chất lượng cao và 2,200 ha trồng giống nho đỏ (Cardinal) trên cơ sở giống đã phục tráng; sản lượng 65,000 tấn nhằm tạo vùng nho có năng suất cao, chất lượng tốt, tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển giao và áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào các vùng sản xuất theo hướng nho sạch (GAP), từng bước xây dựng thương hiệu cho sản phẩm nho "Ninh Thuận” có mặt trên thị trường trong và ngoài nước”. Theo đó, dự án xây dựng chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm nho Ninh Thuận đã được các nhà quản lý khoa học và công nghệ địa phương quan tâm nhưng mãi tới tháng 6 năm 2008 mới được Bộ Khoa học và Công nghệ chính thức phê duyệt cho thực hiện. Thời gian thực hiện của dự án là 24 tháng từ 6/2008 đến tháng 5/2010. Khi dự án hoàn thành sẽ xây dựng được bộ cơ sở dữ liệu khoa học và thực tiễn làm căn cứ để đăng ký Chỉ dẫn địa lý “Ninh Thuận” cho sản phẩm nho; xác định được mối quan hệ giữa một số tính chất đất với chất lượng nho của Ninh Thuận; tìm ra được nét đặc thù về phong tục, tập quán canh tác của con người vùng trồng nho Ninh Thuận dễ nhận diện; chỉ ra những vùng đặc thù, xây dựng bản đồ chất lượng đất đai vùng trồng nho và xây dựng được Bản đồ chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm nho của Ninh Thuận gắn với xây dựng được hệ thống nhận diện quảng bá thương hiệu chỉ dẫn địa lý “Ninh Thuận” cho sản phẩm nho với đầy đủ các yếu tố cần thiết, đảm bảo yêu cầu kỹ thuật, mỹ thuật và tính chất pháp lý; cũng như xây dựng được hệ thống văn bản làm cơ sở cho hoạt động quản lý chỉ dẫn địa lý “Ninh Thuận” cho sản phẩm nho của tỉnh. Xây dựng chỉ dẫn địa lý nho Ninh Thuận không dừng lại ở ý nghĩa đơn thuần là giúp người tiêu dùng nhận biết được xuất xứ địa lý của hàng hóa có nguồn gốc từ nho Ninh Thuận, chỉ dẫn địa lý còn đóng vai trò tích cực trong việc liên hệ đến chất lượng của sản phẩm, bao gồm những đặc điểm của sản phẩm mà chỉ có được do nho Ninh Thuận tạo ra. Nếu ở Việt nam chúng ta có nước mắm Phú Quốc, cà phê Buôn Ma Thut, chè xanh Mộc Châu thì khi nhắc đến những cái tên như Champagne, Cognac, Habanos, Havana, Porto chúng ta sẽ liên tưởng đến những những sản phẩm tự nhiên và có chất lượng cao trên thế giới. Những cái tên được nêu ở trên rõ ràng mang một giá trị vô hình vượt ra khỏi ranh giới chật hẹp của nó. Cũng như vậy, nho Ninh Thuận đã nổi tiếng và có mặt hầu hết các tỉnh thành trong cả nước. Nho Ninh thuận có ở Thành Phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng, Long Xuyên, Rạch Giá, Châu Đốc, Cà Mau, Đồng Hới, Hải Phòng, Vinh, …  xuất tiểu ngạch cả sang Campuchia và Trung Quốc. Ở Việt Nam khi nói đến nho người ta nghĩ ngay đến Ninh Thuận. Nho Ninh Thuận nổi tiếng trong cả nước bởi sự hài hòa của vị chua ngọt rất dịu và vị chát nhẹ, hương thơm kết hợp với đặc điểm cảm quan rất bắt mắt của trái mọng nước, khi ăn tạo cảm giác ngon miệng đến lạ lùng.

Xây dựng và bảo hộ chỉ dẫn địa lý “Ninh Thuận”, tạo “Thương hiệu” đủ mạnh cho sản phẩm nho là một trong những biện pháp khả thi trong điều kiện kinh tế xã hội hiện nay; giúp một lần nữa khẳng định chất lượng của nho Ninh Thuận, tạo điều kiện để sản phẩm nho Ninh Thuận có chỗ đứng vững bền trong tâm thức người tiêu dùng, nâng cao giá trị thương phẩm tương xứng với chất lượng vượt trội và danh tiếng lâu đời của nó. Một điều mà bất kỳ ai cũng không thể phủ nhận đó là những sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý thì thường được biết đến như  những thương hiệu nổi tiếng và giá trị kinh tế mà nó mang lại bao giờ cũng cao hơn những sản phẩm cùng loại thông thường. Do đó, bảo hộ chỉ dẫn địa lý cũng đồng nghĩa với việc lợi nhuận người trồng nho Ninh Thuận thu được sẽ nhiều hơn trước. Ng­ười trồng nho Ninh Thuận có quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý, có quyền thể hiện chỉ dẫn đó trên hàng hoá, bao bì hàng hoá, giấy tờ giao dịch nhằm mua bán và quảng cáo cho sản phẩm nho thông qua trang thông tin điện tử http://www.nhoninhthuan.com.vn.

Trong tương lai, chỉ dẫn địa lý sẽ mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho người trồng nho Ninh Thuận, góp phần nâng cao đời sống người nông dân trồng nho cũng như giá trị GDP ngành nông nghiệp. Đồng thời, cũng là việc làm thiết thực nhằm bảo vệ uy tín đặc sản địa phương mà không nơi nào có được. Hy vọng rằng từ đây cây nho không còn “đa đoan” nữa, mà sẽ được xác định đúng giá trị đích thực của các sản phẩm do nho Ninh Thuận tạo ra trong nền kinh tế thị trường đầy biến động và khó tính./.

 

NGUYỄN THỊ LAN