I/ LỢI THẾ VÀ CƠ HỘI PHÁT TRIỂN CỦA NINH THUẬN

1. Lợi thế về vị trí địa kinh tế-chính trị:

Tỉnh Ninh Thuận đang ở mức phát triển thấp như hiện nay, cho phép tỉnh có cơ hội tận dụng lợi thế của các xu hướng quốc tế, quốc gia và khu vực, chẳng hạn như về bảo vệ môi trường và tính bền vững.

Nằm liền kề với Cam Ranh, nơi có sân bay quốc tế cách 60 km, Ninh Thuận còn có các trục giao thông nối liền với Tây Nguyên và cả nước (quốc lộ IA, 27, đường sắt cao tốc TP.Hồ Chí Minh – Nha Trang,…) và ở trong bối cảnh phát triển mới của hội nhập kinh tế quốc tế với cách nhìn mới về vị trí của Ninh Thuận trong Chiến lược biển Việt Nam thì lợi thế này là điều kiện để Ninh Thuận tham gia mạnh vào hội nhập kinh tế quốc tế, đưa Ninh Thuận trở thành một đầu mối kinh tế của vùng Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

2/ Lợi thế về tiềm năng biển, điều kiện để phát triển những ngành, lĩnh vực kinh tế biển mang tính đặc thù của Ninh Thuận và khu vực miền Trung.

Nằm trong vùng khí hậu khô hạn nhất cả nước, ven biển có nhiều điều kiện làm dịch vụ cảng biển ở phía Bắc và phía Nam tỉnh với nhiều đồi núi lan ra sát biển và vườn Quốc gia Núi Chúa, ngoài biển có nhiều khu vực có rạn san hô; Ninh Thuận là nơi có điều kiện sản xuất muối công nghiệp quy mô lớn nhất cả nước, trữ lượng lớn về khoáng sản làm vật liệu xây dựng và Titan.

Đó là những điều kiện để Ninh Thuận phát triển về phía Đông và phía Tây với các ngành kinh tế biển đặc thù như cảng biển và dịch vụ cảng biển, công nghiệp biển (vật liệu xây dựng, khai thác Titan), sản xuất muối, phát triển du lịch biển gắn với du lịch leo núi và du lịch trên cát của vùng khô hạn, dịch vụ cho khai thác đánh bắt thủy sản xa bờ; phát triển cây neem, nho, giống cây trồng và giống nuôi trồng thủy sản…

3. Trên địa bàn có nhiều công trình quy mô lớn tầm quốc gia được triển khai trong thời gian tới như dự án cảng Dốc Hầm, điện gió, điện hạt nhân, quy hoạch khôi phục đường xe lửa Đà Lạt – Tháp Chàm. Với lợi thế của tỉnh phát triển sau, rút kinh nghiệm của các tỉnh đi trước, Ninh Thuận sẽ có thuận lợi hơn trong thực hiện định hướng chiến lược phát triển tỉnh theo hướng “xanh, sạch”, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững trở thành những “điểm nhấn” và tạo sự lan tỏa phát triển trong tỉnh và khu vực miền Trung.

4. Trên địa bàn Ninh Thuận có nhiều công trình văn hóa, các di tích lịch sử đang được bảo tồn, nhiều lễ hội văn hóa đặc thù của dân tộc Chăm được giữ gìn. Đó là những giá trị văn hóa phi vật thể phong phú, đa dạng, những vốn quý; góp phần quan trọng trong phát triển du lịch văn hóa nói riêng và phát triển kinh tế-xã hội nói chung.

5. Trong thời gian qua, nhất là thực hiện quy hoạch phát triển kinh tế xã hội của địa phương giai đoạn 2001-2010, nhiều công trình, dự án có quy mô lớn, những công trình động lực cho sự phát triển kinh tế-xã hội của địa phương đã được triển khai theo quy hoạch, cơ sở hạ tầng kinh tế-xã hội từng bước được cải thiện, nhiều công trình đầu tư đã được phát huy hiệu quả, nhất là các công trình thủy lợi, giao thông. Đó là nền tảng và cơ hội cho phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh giai đoạn 2011-2020.

Hiện tại Ninh Thuận đang đứng trước những cơ hội phát triển mới, chủ trương của Chính phủ triển khai đầu tư một số công trình trọng điểm quốc gia, thúc đẩy mạnh việc gia tăng tính kết nối phát triển Ninh Thuận với các tỉnh trong vùng và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam như đường sắt cao tốc Bắc Nam, nâng cấp Quốc lộ 1A đoạn TP.HCM đi Nha Trang, cảng container Khánh Hòa, nâng cấp sân bay Cam Ranh trở thành cảng hàng không quốc tế, chính thức hoạt động vào cuối năm 2009. Quốc hội đã có chủ trương đầu tư xây dựng 2 nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam tại Ninh Thuận, trong đó nhà máy số 1 sẽ được khởi công vào năm 2014 và vận hành thương mại vào năm 2020, đặc biệt là tuyến đường cao tốc từ sân bay Cam Ranh đến Phan Rang; tuyến đường ven biển đang được triển khai đầu tư nhanh dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2013, sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với tỉnh, mang lại lợi ích nhiều mặt cho phát triển kinh tế-xã hội của địa phương, góp phần khơi dậy mạnh mẽ tiềm năng lợi thế, thu hút nhiều dự án đầu tư vào Ninh Thuận.

II/ TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN

Ninh Thuận được đánh giá là địa phương giàu tiềm năng phát triển kinh tế trên nhiều lĩnh vực như: năng lượng, du lịch, công nghiệp chế biến, thủy sản, nông nghiệp… và thời gian qua lợi thế to lớn này đã được tỉnh chủ động khai thác hiệu quả.

1. Công nghiệp năng lượng

Ninh Thuận nằm ở vị trí cuối của dãy núi Trường Sơn, được bao bọc bởi 3 dãy núi sát ra biển: phía Bắc và phía Nam là 2 dãy núi chạy sát ra biển, phía Tây là dãy núi cao giáp cao nguyên của tỉnh Lâm Đồng. Theo nghiên cứu của Ngân hàng thế giới (WB), Ninh Thuận là tỉnh có tốc độ gió lớn nhất cả nước, trung bình 7,1m/s, ở độ cao 65m và mật độ từ 400-500 W/m² trở lên, cao nhất trong khu vực phía Nam; tốc độ gió mạnh nhất trong năm từ 18 đến 20 m/s (ở độ cao 12m). Toàn tỉnh hiện có 14 vùng gió tiềm năng, khoảng 8.000 ha, tập trung chủ yếu ở ba huyện Ninh Phước, Thuận Nam và Thuận Bắc. Đặc biệt là Ninh Thuận ít có bão và lượng gió thổi đều trong suốt 10 tháng với tốc độ từ 6,4 - 9,6 m/s, đảm bảo ổn định cho Turbin gió phát điện.

Ngoài ra, tỉnh Ninh Thuận có độ cao mặt trời lớn, thời gian chiếu sáng dài và đồng đều nên có điều kiện tiếp nhận hàng năm một lượng bức xạ mặt trời rất lớn: trên 230 kcal/cm², trong đó tháng ít nhất cũng 14 kcal/cm². Số giờ nắng trung bình cả năm trong khoảng 2.600–2.800h, phân bố tương đối điều hòa trong năm. Trừ những ngày có mưa rào, có thể nói hơn 90% số ngày trong năm có thể sử dụng được năng lượng mặt trời. Số tháng nắng trong năm: 9 tháng/năm (tương đương 200 ngày nắng/năm). Vì vậy Ninh Thuận được đánh giá là tỉnh có tiềm năng năng lượng mặt trời lớn nhất trong nước. Với tổng quy mô lắp đặt khoảng 1.500 MW. Trong đó đặc biệt ở khu vực huyện Ninh Phước và Thuận Nam có tiềm năng năng lượng mặt trời rất lớn. Đây là vùng có thể khai thác tiềm năng năng lượng mặt trời có hiệu quả.

Theo quy hoạch phát triển điện quốc gia giai đoạn đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030, Ninh Thuận sẽ triển khai đầu tư hai nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của cả nước, có tổng công suất 8.000 MW, tổng vốn đầu tư 12 tỷ USD, dự kiến khởi công nhà máy thứ nhất vào năm 2014 và đưa vào vận hành thương mại vào năm 2020.

Hiện nay, với nguồn năng lượng hóa thạch, dầu mỏ đang ngày càng khan hiếm đồng thời với việc ô nhiễm môi trường do đốt nhiên liệu gây ra. Các nước có xu hướng đang tìm nguồn năng lượng sạch để thay thế. Cùng với năng lượng điện hạt nhân, nguồn năng lượng tái tạo (gồm năng lượng gió, năng lượng mặt trời) được sử dụng sẽ đóng vai trò quan trọng trong hệ thống phát triển điện, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, góp phần bảo vệ môi trường.

Do vậy, việc khai thác năng lượng tái tạo gồm điện gió, điện mặt trời là tiềm năng của Ninh Thuận, đang được nhiều nhà đầu tư quan tâm, mục tiêu hướng đến là xây dựng trung tâm năng lượng sạch của quốc gia, giải quyết từ 5-8% nhu cầu về điện của quốc gia vào năm 2020.

2. Công nghiệp chế biến

Phát triển các ngành công nghiệp chế biến mà tỉnh có lợi thế theo hướng hội nhập kinh tế quốc tế, xây dựng thương hiệu mạnh và tham gia vào chuỗi sản xuất toàn cầu.

a) Sản xuất muối công nghiệp và hóa chất từ muối

Ninh Thuận có điều kiện khí hậu đặc thù về nắng nhiều trong năm, ít mưa phù hợp để sản xuất muối công nghiệp có năng suất và chất lượng cao. Năm 2010 diện tích đồng muối gần 4.000 ha, sản lượng hàng năm đạt 450.000 – 500.000 tấn, tập trung ở vùng Quán Thẻ, Phương Cựu, Đầm Vua. Với sản lượng trên đảm bảo cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp hóa chất sau muối và chế biến muối tinh.

b) Chế biến đá granite

Đá granite là loại khoáng sản có trữ lượng lớn, độ nguyên khối và lộ thiên dễ khai thác, thuận lợi về vận chuyển, đạt chuẩn về độ mịn, độ bóng và độ cứng, có nhiều màu sắc đẹp, có thể chế biến thành các sản phẩm phục vụ cho xây dựng trong nước và xuất khẩu. Đây là một lợi thế của tỉnh trong khi nhu cầu thị trường đang rất lớn, tỉnh chủ trương thu hút vốn đầu tư vào khai thác và chế biến đá granitte, xây dựng sản phẩm đá granitte trở thành sản phẩm chủ lực có quy mô lớn.

c) Công nghiệp nước khoáng

Ninh Thuận có 2 mỏ nước khoáng (mỏ Tân Mỹ - huyện Ninh Sơn và Nhị Hà, huyện Ninh Phước) có quy mô lớn, chất lượng đạt tiêu chuẩn. Nước có độ nóng cao, thuận lợi cho việc xây dựng các nhà máy sản xuất nước khoáng đóng chai, kết hợp phát triển du lịch nghỉ dưỡng, tắm nước khoáng nóng, tắm bùn.

d) Công nghiệp chế biến nông, lâm sản

Ninh Thuận với đặc điểm khí hậu nắng nóng quanh năm, thuận lợi cho việc phát triển các loại cây trồng, vật nuôi đặc thù có năng suất, chất lượng cao với quy mô, diện tích lớn và sản xuất được quanh năm. Sản lượng nho tươi hàng năm ổn định từ 60.000 – 65.000 tấn, có thể dùng cho chế biến rượu nho, chế biến nho khô… Riêng các sản phẩm khác như mía, neem, bông hạt, thịt gia súc (bò, dê, cừu), gia cầm… có sản lượng lớn, quy mô diện tích sẽ tiếp tục được mở rộng cùng với việc đầu tư hệ thống thủy lợi, đáp ứng được nguồn nguyên liệu cho công nghiệp chế biến.

Việc đầu tư chế biến các sản phẩm từ nho, cây neem, các nông sản khác và thịt gia súc gia cầm đang là lĩnh vực tỉnh khuyến khích kêu gọi đầu tư.

3. Du lịch – dịch vụ

Với lợi thế nằm trong tam giác du lịch trọng điểm Đà Lạt – Nha Trang và Mũi Né (Bình Thuận), Ninh Thuận được xác định là một trong những trọng điểm trong chiến lược phát triển du lịch của cả nước đến năm 2020 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Tỉnh có bờ biển dài 105 km có nhiều bãi tắm đẹp nổi tiếng như Ninh Chữ, Cà Ná, Bình Tiên, Vĩnh Hy… thuận lợi cho việc hình thành các khu du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng cao cấp có tính cạnh tranh cao tầm cỡ quốc gia, khu vực và quốc tế với quy mô diện tích lớn, xây dựng thương hiệu du lịch Ninh Thuận.

Ninh Thuận đang còn tồn tại nhiều công trình kiến trúc cổ Chămpa và nhiều làng nghề truyền thống dệt thổ cẩm và làm đồ gốm của người Chămpa còn nguyên sơ và độc đáo. Dọc bờ biển từ An Hải đến Mũi Dinh có rất nhiều đồi cát rộng, đẹp và sát biển, nổi bật là đồi cát Nam Cương, Mũi Dinh có quy mô lớn rất phù hợp để phát triển các loại hình du lịch văn hóa, thể thao mạo hiểm, xây dựng trường đua môtô trên cát tạo nét khác biệt, đặc sắc riêng có của Ninh Thuận.

Từ tiềm năng trên, du lịch biển và du lịch sinh thái kết hợp với du lịch văn hóa – lịch sử và dịch vụ phục vụ du lịch được xác định là những lĩnh vực mũi nhọn mà tỉnh tập trung kêu gọi, thu hút đầu tư trong thời gian tới. Từng bước hình thành các khu du lịch trọng điểm của cả nước và khu vực Đông Nam Á với các loại hình du lịch độc đáo, có chất lượng dịch vụ tốt nhất, sản phẩm du lịch đa dạng; hướng đến xây dựng Ninh Thuận thành một trong những vị trí chiến lược trong mạng lưới du lịch của cả nước và khu vực.

4. Thủy sản

Với bờ biển dài 105 km, ngư trường Ninh Thuận có thể khai thác quanh năm, được xác định là một trong 4 ngư trường trọng điểm của cả nước với tổng trữ lượng cá, tôm tương đối lớn, khả năng khai thác 50.000 tấn/năm với nhiều loại hải sản có giá trị kinh tế cao có thễ phục vụ cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu.

Về nuôi trồng hải sản, vùng biển Ninh Thuận là nơi sinh sống của nhiều loài hải sản đặc thù, có nguồn giống bố mẹ dồi dào và môi trường nước biển trong sạch là địa bàn lý tưởng để sản xuất các loại giống có chất lượng cao, nhất là tôm giống và ốc hương giống.

Sản lượng sản xuất tôm giống của tỉnh nay hơn 10 tỷ con tôm post/năm. Bộ NN&PTNT đã xây dựng Trung tâm sản xuất và kiểm định tôm giống chất lượng cao tại Ninh Thuận. Hiện có nhiều nhà đầu tư đã và đang đến Ninh Thuận để sản xuất tôm giống cung cấp cho khu vực và cả nước như: Công ty XNK Thủy sản Minh Phú đầu tư sản xuất 5 tỷ con post/năm. Trại tôm giống Ninh Thuận đầu tư sản xuất 3,6 tỷ con post/năm. Công ty tôm giống Grobest & IMei đầu tư sản xuất 2,4 tỷ con post/năm, Công ty TNHH Uni-President VN và Công ty TNHH Sinh học Thần Trinh đầu tư sản xuất 1,1 tỷ con post/năm ở An Hải, Công ty Khang Thạnh đầu tư sản xuất ốc hương giống 100 triệu con có quy mô lớn nhất Việt Nam…

Về khai thác, Ninh Thuận sở hữu nhiều thuận lợi để phát triển lĩnh vực khai thác thủy sản đạt hiệu quả cao. Ngư trường Ninh Thuận được xác định là một trong 4 ngư trường lớn của cả nước với nhiều hải sản có giá trị kinh tế cao và khai thác được quanh năm. Hạ tầng phục vụ khai thác và dịch vụ hậu cần nghề cá được đầu tư tương đối hoàn chỉnh, trong đó cảng cá Cà Ná đang đầu tư trở thành Trung tâm nghề cá của tỉnh và khu vực, cảng Ninh Chữ được xây dựng thành nơi neo đậu an toàn cho tàu thuyền khu vực miền Trung. Các cảng cá trên đảm bảo thu hút và cung cấp nguyên liệu hải sản cho công nghiệp chế biến xuất khẩu, tiêu dùng trong nước và tạo điều kiện phát triển các dịch vụ.

5. Nông nghiệp

a) Trồng trọt

Diện tích đất sản xuất nông nghiệp toàn tỉnh 69.698 ha. Với tiềm năng đất có khả năng đưa vào sản xuất nông nghiệp còn lớn và một số công trình thủy lợi lớn sẽ được đầu tư trong giai đoạn đến năm 2015, sản xuất nông nghiệp Ninh Thuận trong những năm sắp đến sẽ tập trung phát triển các cây trồng đặc thù có giá trị kinh tế cao như: nho, thuốc lá...; xây dựng vùng trồng lúa chuyên canh chất lượng cao đạt tiêu chuẩn xuất khẩu, mở rộng diện tích trồng cây công nghiệp ngắn ngày, hình thành vùng trồng cây thực phẩm nông sản sạch cung cấp cho thị trường đô thị lớn trong nước.

Phát triển cây cao su ở vùng núi phía Tây của tỉnh thuộc 2 huyện Ninh Sơn và Bác Ái để phát triển vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn gắn với chế biến, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, chống sa mạc hóa đất, nâng cao độ che phủ rừng và cải thiện đời sống nhân dân miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Phát triển cây neem - là cây đặc thù rất thuận lợi với điều kiện khí hậu Ninh Thuận phục vụ cho công nghiệp chế biến phân bón và thuốc trừ sâu sinh học.

Việc Bộ NN&PTNT quyết định đầu tư cho các trung tâm giống có năng suất, chất lượng cao tại Ninh Thuận như: Trung tâm nghiên cứu các giống cây chịu hạn tại Phước Nam, Dự án sản xuất giống cây trồng tại Sơn Hải, huyện Ninh Phước…Đây sẽ là thuận lợi cho việc phát triển ngành trồng trọt của tỉnh.

b) Chăn nuôi:

Hơn 2/3 diện tích tự nhiên là đồi núi; diện tích đất trống, đồi trọc chưa sử dụng vẫn còn… là thuận lợi cơ bản để Ninh Thuận phát triển mạnh ngành chăn nuôi vốn là thế mạnh của tỉnh với các loại vật nuôi đặc thù như bò, dê, cừu.

Việc đầu tư vào lĩnh vực sản xuất giống cây trồng, vật nuôi đặc thù mà tỉnh có lợi thế và chế biến các sản phẩm từ nông nghiệp như cây neem, thuốc lá, nho… và thịt gia súc, gia cầm đang là lĩnh vực tỉnh khuyến khích và kêu gọi đầu tư.

c) Lâm nghiệp:

Diện tích đất có rừng gần 185.955 ha, độ che phủ của rừng đạt hơn 43,6%, tổng trữ lượng 11 triệu m³ gỗ và 2,5 triệu cây tre nứa, trong đó rừng sản xuất 27.911 ha, trữ lượng 4,5 triệu m³, rừng phòng hộ đầu nguồn 115,99 ngàn ha trữ lượng 5,5 triệu m³.

Rừng của Ninh Thuận là một thế mạnh có ý nghĩa rất quan trọng đối với phát triển kinh tế-xã hội và cải tạo môi trường sinh thái.